BLOG DE LA CARRERA DE PROF. DE LENGUA Y LITERATURA DE LA ESCUELA NORMAL DE MONTEROS

viernes, 23 de enero de 2009

bibliografía complementaria

Página 1
DEPARTAMENTO DE LENGUA ESPAÑOLA.
COMENTARIO FILOLÓGICO DE TEXTOS
Optativa de Segundo Ciclo. Filología Hispánica.
José L. Herrero
TEMA 3. ASPECTOS GRÁFICOS, FONÉTICOS Y FONOLÓGICOS.
1. Latín vulgar: rasgos fonéticos.
Sistema vocálico.
Sistema consonántico.
2. Español medieval.
Vocales.
Consonantes.
3. Palabras: evolución del latín al español.
ANEXOS. Glosario de fonética histórica.
Reglas de evolución fonética.
1. LATÍN VULGAR. RASGOS FONÉTICOS.
Latín clásico:
ACENTO CUALITATIVO: elevación del tono.
SISTEMA VOCÁLICO: la duración, rasgo pertinente.
SISTEMA CONSONÁNTICO: tres órdenes articulatorios (labial, dental,
velar).
Lenguas románicas:
ACENTO INTENSIDAD: «accentus in ea syllaba est quae plus sonat»
(Servius, s. IV).
SISTEMA VOCÁLICO: el timbre, rasgo pertinente.
SISTEMA CONSONÁNTICO: aparición de un nuevo orden articulatorio
(palatal).
1.1. SISTEMA VOCÁLICO.
[wénit] 'él viene' ~ [wé:nit] 'él vino'; [málu] 'mal' ~ [má:lu] 'manzano')
Timbre parece que rasgo redundante: latín vulgar no «aparición» sino la
fonologización del timbre.
Dos sílabas=llanas
Tres o más= cantidad de la penúltima:
si era larga («por naturaleza», vocal [+larga]; «por posición», sílaba trabada),
el acento recaía sobre ella.
si era breve (vocal [—larga]), el acento afectaba a la sílaba precedente.
Página 2
En el latín vulgar los hablantes tenderían a atribuir un carácter estable al acento,
independientemente de la naturaleza de la penúltima sílaba de la palabra
(CATHEDRA, separando así el grupo de oclusiva más líquida).
Cambios en el acento = evolución vocales distinta
Tónicas: intensidad: diptongación
Átonas: debilitación (màs pretónicas y postónicas, finales, menos iniciales).
Los desplazamientos del acento y el relativo acortamiento de las vocales átonas
desencadenaron un proceso evolutivo de trascendental importancia para las
lenguas románicas: hiatos > diptongos crecientes: muliere o filiolu > [muljére] y
[filjólu]
Nuevo elemento semiconsonántico palatal o velar (yod o wau), atestiguado a
partir del siglo III, generó un complejo proceso evolutivo que distinguiría nítidamente
el sistema consonántico del latín vulgar del latín clásico.
1.2. SISTEMA CONSONÁNTICO
1) aumento de la tensión articulatoria de las consonantes iniciales y
progresiva RELAJACIÓN DE LAS CONSONANTES NO INICIALES;
􀂾 VOCALES PALATALES EPENTÉTICAS (SPERARE>[esperáre])
􀂾 Consonantes iniciales como geminadas.
􀂾 CONSONANTES FINALES: numqua(m)
􀂾 SIMPLIFICACIÓN DE GRUPOS CONSONÁNTICOS POR ASIMILACIÓN
(CAPTARE > [kat:áre]; PERSICA > [pés:ica]; DAMNU > [dán:u]; DORSU >
[dós:u]; IPSE > [és:e]).
􀂾 RELAJACIÓN DE LA LABIAL SONORA IB/ (Romania occidental) en
posición intervocálica. (Appendix: tolerabilis, non toleravilis; alveus, non
albeus). (se generalizó a dentales y velares a finales del Imperio, aunque
la inexistencia de un signo gráfico específico no nos permite precisar el
alcance de ese fenómeno).
􀂾 PÉRDIDA DEL RASGO [+ INTERRUPTO] DE LAS OCLUSIVAS
VELARES seguidas de una líquida o de una consonante (factum:
[fáktu>fáxtu]; axe: [ákse>áxse]; stagnum: [estágnu>estáynu] /// auriculam:
[awrékla>awréxla]).
􀂾 LA SONORIZACIÓN DE LAS SORDAS, simples o agrupadas con líquida,
en posición intervocálica (más tardía; sólo en Romania occidental). (Pero
no precedida de yod o de wau: sapiat, capio y similares -cast.: sepa,
quepo-).
􀂾 SIMPLIFICACIÓN DE LAS CONSONANTES DOBLES (no sonantes -
líquidas y nasales- que, ya en período romance, darían lugar a nuevos
sonidos ([r:] > [rr]; [l:] > [l]; [n:]>[ñ]).
2) aparición de un nuevo orden articulatorio: el de los FONEMAS PALATALES
(lll, yod).
Página 3
2. EL ESPAÑOL MEDIEVAL.
2.1. VOCALES.
Página 4
2.2. CONSONANTES DEL ESPAÑOL MEDIEVAL.
FONEMA DESCRIPCIÓN PROCEDENCIA GRAFÍA EJEMPLOS
/p/ oclusivo bilabial
sordo
P- / -PP- P PATRE > padre
MAPPA > mapa
/b/ oclusivo bilabial
sonoro
B- / -P- / -BB- B BONU > bueno
LUPU > lobo
*ABBATE > abad
/v/ fricativo labiodental
sonoro
U- / -B- / -F- U / V (B) UENIRE > venir
PROBARE > probar
PROFECTU > provecho
/f/ fricativo labiodental
sordo
F- / -NF- F forte > fuerte
infante > iffante > infante
/t/ oclusivo dental
sordo
T- / -TT- / -PT- T TOTU > todo
GUTTA > gota
SEPTEM > siete
/d/ oclusivo dental
sonoro
D- / -D-1 / -T- D DIE > día
CALIDU > caldo
VITA > vida
/k/ oclusivo velar
sordo
K- / -KK- / KW- C+a,o,u CAPUT > cabo
VACCA > vaca
QUOTA > cuota ¿
/g/ oclusivo velar
sonoro
G- / K- / -K- /KW-
/ -GWG+
a,o,u GUTTA > gota
CATTU > gato
SECURU > seguro
ALIQUOD > algo
LINGUA > lengua
/s/ fricativo alveolar
sordo
S- / -SS- / -PS- / -
RSS-
/ -SS- / -S SOLUS > solo
GROSSU > grueso
IPSE > esse
URSU > oso
/z/ fricativo alveolar
sordo
-S- / -NS- -S- CASA > casa
MENSA > mesa
1 Inestable
Página 5
/s/ [ts] dentoalvolar
africado sordo
KE,I- / SKE,I- / K’
TJ- / KJ- / -DJCE,
I / C+VOCAL CAEPULA > cebolla
SCHEDULA > cédula
CARCERE > cárcel
MARTIU > março
LANCEA > lança
GAUDIU > goço
/z/ [dz] dentoalvolar
africado sonoro
K’ / -TJ- / KJ- /
KWE,I / -RG’- / -
K’TZ
DICERE > dezir
PUTEU > pozo
CORTICEA > corteza
COQUERE > cozer
COQUINA > cozina
PLACITU > plazo
/s/ prepalatal fricativo
sordo
-KS- X LAXUS > lexos
/z/ prepalatal fricativo
sonoro
J / -LJ- / -K(U)L- /
G(U)L- / -T(U)LI
/ J / GE,I IAM MAGIS > jamás
FILIU > fijo
OCULU > ojo
REGULA > reja
VETULU > viejo
/c/ africado prepalatal
sorda
CONS+PL, KL,
FL/ CONS.+ LJ,
K’L, G’L / T’L / -
KT- / -ULTCH
(> francés) AMPLU > ancho
CONCLAVARI > conchabar(se)
INFLARE > (f)inchar
COCHLEARE > cuchara
MACULA> mancha
CINGULU > cinco
NOCTE > noche
MULTU > mucho
/y/ africado
mediopalatal sonoro
I- /IE- / G’ / -J-/ -
DJ- / -GJY
/ i / J /
G+VOCAL / IG /
GI
IAM > ya
EQUA > yegua
GELU > yelo > hielo
MAIU > mayo
PODIU > poyo
FAGEA > haya
/m/ nasal bilabial M- / -MM- / -MB- M MATRE > madre
SUMMU > somo
PALUMBA > paloma
/n/ nasal alveolar N N NIGRU > negro
/n/ nasal palatal -NJ- / -NG- / -
NG’L- / -GN- / -
NN / Ñ SENIORE > señor
CINGERE > ceñir
Página 6
NN- / -MN- UNGULA > uña
SIGNA > seña
ANNU > año
SCAMNU > escaño
/l/ líquida lateral L L LUNA > luna
/l/ líquida palatal PL- / KL- / FL- / -
LL- / -FFL- / -
B’L- / -T’L- / -LJLL
PLANU > llano
CLAMARE > llamar
FLAMMA > llama
PULLU > pollo
AFFLARE > fallar
TRIBULU > trillo
ROTULU > rollo
BATTULIA > batalla
/r/ vibrante simple -R- R CARU > caro
/rr/ vibrante múltiple R- / -RR- R- / -RR- CARRU > carro
ROTA > rueda
FONEMA DESCRIPCIÓN PROCEDENCIA GRAFÍA EJEMPLOS
7
3. PALABRAS: EVOLUCIÓN DEL LATÍN AL ESPAÑOL.
aciariu >
ad pacificare >
ad testificare >
ad verificare >
aestivum >
afflare >
africum >
alium >
alterum >
amabatis >
amatis >
amicum >
amplum >
animalia >
annum >
aperit >
apricum >
araneam >
araneolam >
aream >
argillam >
articulum >
audimus >
augustum >
auriculam >
ausare >
auscultare >
autumnum >
axem >
balneum >
baptizare >
basium >
bassum >
bataculum >
biferam >
(bis)coctum >
blitum >
bracchium >
brevem >
buccam >
calcem >
calicem >
calidum >
capitales >
capitulum >
captare >
captiare >
capullas >
carcere >
caseu >
castella >
cathedram >
cattum >
caudam >
causam >
cautum >
cecidi >
cellar >
centum >
cepullam >
ceraseam >
cercium >
cereolam >
cicadam >
cilia >
cingere >
cippum >
circa >
circare >
civitate >
clamare >
cognosco >
colaphu >
colobram >
columbam >
colligo >
colloco >
collum >
concilium >
consilium >
cophanum >
coquere >
coquinam >
coxum >
cubitum >
cupam >
cupiditiam >
cuppam >
currere >
cusculium >
chismem >
damnum >
debemus >
debetis >
debitam >
defensam >
deorsum >
despectum >
dicere >
dolorosum >
dominum >
dubitam >
ductum >
duplare>
duritiam >
ensagiu >
facere >
facticium >
fageam >
famelicum >
fastidium >
menestram >
fenuculum >
feritam >
fervente >
fervorosum >
festam >
ficatum >
filiam >
filialem >
filictum >
filiolum >
filium >
flaccidum >
flaccum >
flammam >
floccum >
florem >
florescere >
focum >
foliam >
follem >
follicare >
formicam >
formosum >
fortem >
fortiam >
foveam >
fraxinum >
fricare >
frigidum >
frontem >
fructum >
fumigare >
fungum >
furiam >
furnaceum >
fustigare >
fusam >
gemmam >
generum >
gingivalem >
girundam >
glironem >
globellum >
gypsum >
herbam >
hibernum >
hodie >
hordeolu >
hortum >
hostem >
iacet >
iam >
ibi >
implere >
impulsare >
indictam >
infernum >
inflare >
insignare >
integrum >
iovis >
iudaeum >
iunctare >
iungere >
iuxtum >
jocum >
jovis >
judicare >
jungere >
justitiam >
kryptam >
lactem >
lactucam >
lampada >
lanceam >
latronem >
legit >
lego >
leguminem >
lenticulam >
limpidum >
litigare >
lixivam >
luctum >
luminem >
lunae >
lupos >
magicum >
maioraticum >
maiore >
maius >
maleolum >
malitiam >
malum factores >
manicam >
martis >
masculum >
matrem >
mattiana >
meliorare >
mensam >
mensuram >
mercurii >
metu >
minus >
miraculu >
miscere >
mollem >
monere >
mortificare >
mulierem >
nervium >
8
noctem >
nominare >
noviaticum >
novium >
obligationem >
obscurum >
octavum >
october >
octu >
oculum >
olfactu >
olivam >
ordeolum >
oviculam >
paleam >
palumbaria >
parabulam >
pariculam >
parietem >
passere >
passum >
paucum >
pectus >
peiorem >
pelliculam >
pensare >
pernam >
pigritiam >
piscare >
piscem >
placitum >
plagam >
planum >
plenum >
plicare >
plorare >
podium >
portaticum >
portellu >
potionia >
praemium >
pressam >
profectum >
prolongo >
pulegium >
puteolum >
quadraginta >
quadrum >
quando >
quinquaginta >
quinque >
radiu >
raphanum >
recapitare >
recito >
recupero >
regulam >
renionem >
renuntio >
ringere >
ripariam >
rivi angulum >
rodere >
rotundum >
rubeum >
rugitum >
rumigare >
saecularem >
saeculum >
sagittam >
salice >
sanctificare >
sapere >
saponem >
sapui >
sartaginem >
scamnum >
scutellam >
sedeam >
sedeat >
seminare >
semitam >
semitarium
seniorem >
sensu >
sepiam >
septem >
septimana >
setam >
sex >
sigillum >
singularium >
siricariu >
socram >
solem >
solidare >
solidum >
solum >
solus >
somnium >
soriceum >
sortem >
spargere >
speculum >
sponsalem >
sponsum >
stella >
stephanu >
straneum >
strictum >
stuppam >
subbullire >
subfumare >
subglutiare >
sollozar
subputiare >
subterraneum >
succum >
sucidum >
sufflare >
superbiam >
sursum >
sursum dictu >
suspectam >
symphoniam >
syringe >
tactum >
tangere >
taxonem >
taxum >
tempus >
tenebam >
tenebrae >
tenerum >
tibi >
tisseras >
titionem >
titulum >
torquere >
tremulare >
tribulare >
tribulum
tristitiam
triticum >
trunculum >
ubi >
unciam >
ungulam >
ursum >
vaccam >
vallem >
varium >
veneris >
verecundiam >
vermiculum >
veronix >
verrucam >
versuram >
vespam >
vesperam >
vetulum >
vicinum >
vindemiam >
vindicare >
vinum >
viridem >
viridiam >
vivum >
vocem >
voraces >
vulpeculam >

No hay comentarios.: